Đau bụng kinh không chỉ do cơ địa. Tìm hiểu cơ chế prostaglandin, co bóp tử cung, dấu hiệu bình thường và khi nào cần đi khám.
Có một chuyện rất quen thuộc nhưng lại bị xem nhẹ trong rất nhiều năm: phụ nữ đến tháng bị đau bụng, mệt mỏi, buồn nôn, đau lưng thường được nói là “do cơ địa”, “ai cũng vậy” hoặc “chịu một chút rồi qua”.
Nhưng y khoa không nhìn cơn đau của phụ nữ đơn giản như vậy.
Đau bụng kinh là phản ứng có cơ chế sinh học rõ ràng. Có những cơn đau thuộc về thay đổi sinh lý bình thường của chu kỳ. Nhưng cũng có những cơn đau là tín hiệu cơ thể đang cần được kiểm tra kỹ hơn. Hiểu đúng về đau bụng kinh giúp phụ nữ bớt tự trách mình, bớt chịu đựng trong im lặng và biết khi nào nên thăm khám.
Đau bụng kinh bắt đầu từ quá trình bong niêm mạc tử cung
Mỗi tháng, cơ thể phụ nữ chuẩn bị một lớp niêm mạc bên trong tử cung để sẵn sàng cho khả năng mang thai. Nếu quá trình mang thai không xảy ra, lớp niêm mạc này sẽ bong ra và được đẩy ra ngoài. Đó chính là kinh nguyệt.
Để đẩy lớp niêm mạc tử cung ra ngoài, tử cung cần co bóp. Đây là một phần bình thường của chu kỳ kinh nguyệt. Tuy nhiên, khi các cơn co bóp mạnh hơn, phụ nữ có thể cảm thấy đau âm ỉ, đau quặn ở vùng bụng dưới, đôi khi lan ra thắt lưng hoặc xuống đùi.
ACOG cho biết đau bụng kinh nguyên phát là cơn đau xuất hiện trước hoặc trong kỳ kinh, liên quan đến các chất tự nhiên gọi là prostaglandin được tạo ra trong niêm mạc tử cung. Prostaglandin làm cơ và mạch máu tử cung co lại, từ đó gây cảm giác đau.
Prostaglandin là “nhân vật chính” trong cơn đau bụng kinh
Vấn đề nằm ở một chất có tên là prostaglandin. Đây là chất trung gian giống hormone, được tạo ra trong niêm mạc tử cung. Khi đến kỳ kinh, prostaglandin tăng lên để kích thích tử cung co lại, giúp đẩy máu kinh và lớp niêm mạc bong ra ngoài.
Khi prostaglandin tăng cao, tử cung có thể co bóp mạnh hơn. Những cơn co này làm mạch máu trong tử cung bị siết lại trong thời gian ngắn, khiến cơ tử cung thiếu oxy tạm thời. Chính tình trạng thiếu oxy đó tạo nên cảm giác đau quặn hoặc đau âm ỉ ở bụng dưới.
Đó cũng là lý do nhiều chị em đau nhiều nhất trong 1–2 ngày đầu kỳ kinh. ACOG ghi nhận prostaglandin thường ở mức cao trong ngày đầu của kỳ kinh; khi máu kinh tiếp tục ra và lớp niêm mạc được bong đi, mức prostaglandin giảm dần nên cơn đau thường nhẹ hơn sau vài ngày đầu.
Vì sao đến tháng có thể buồn nôn, tiêu chảy, đau đầu và mệt rũ?
Đau bụng kinh không chỉ là câu chuyện của tử cung. Prostaglandin và sự thay đổi hormone quanh kỳ kinh có thể khiến cơ thể xuất hiện nhiều phản ứng khác nhau. Một số chị em không chỉ đau bụng mà còn buồn nôn, tiêu chảy, đau đầu, đau lưng, mệt rũ người hoặc cảm thấy cơ thể rất nhạy cảm trong những ngày đầu kỳ.
Đây không phải là “làm quá”. Đó là phản ứng thật của cơ thể trước quá trình bong niêm mạc tử cung, co bóp tử cung, thay đổi nội tiết và phản ứng viêm nhẹ trong kỳ kinh. Cleveland Clinic cũng ghi nhận đau bụng kinh có thể đi kèm các triệu chứng như buồn nôn, tiêu chảy, đau đầu và khó chịu toàn thân.
Trước kỳ kinh, estrogen và progesterone bắt đầu thay đổi. Sự dao động này có thể khiến chị em dễ mệt, buồn ngủ, đau tức ngực, thay đổi tâm trạng, thèm ăn hoặc nhạy cảm hơn bình thường. Vì vậy, khi đến tháng, cơ thể phụ nữ không chỉ “ra máu kinh”, mà đang cùng lúc trải qua nhiều thay đổi sinh học.
Vì sao có người đau nhiều, có người đau ít?
Không thể giải thích mọi cơn đau bụng kinh chỉ bằng hai chữ “cơ địa”. Có người tạo ra prostaglandin nhiều hơn. Có người tử cung nhạy cảm hơn với cơn co bóp. Có người nền sức khỏe đang yếu, thiếu ngủ, stress, thiếu máu, ăn uống thất thường hoặc vận động ít nên khi đến kỳ sẽ mệt hơn.
Mức độ đau còn có thể thay đổi theo từng giai đoạn trong đời. Có người trước đây đau ít nhưng sau này đau nhiều hơn. Có người sau sinh thay đổi cảm giác đau. Có người đau bụng kinh kèm rối loạn kinh nguyệt, đau khi quan hệ hoặc đau ngoài kỳ kinh. Những khác biệt này đều cần được lắng nghe thay vì xem nhẹ.
Điều quan trọng là phụ nữ nên quan sát cơ thể qua nhiều chu kỳ. Nếu cơn đau có tính chất quen thuộc, chỉ âm ỉ trong 1–2 ngày đầu, giảm dần sau đó và vẫn sinh hoạt được, đó có thể là đau bụng kinh thông thường. Nhưng nếu cơn đau ngày càng nặng hoặc ảnh hưởng rõ đến cuộc sống, cần thăm khám để tìm nguyên nhân.
Khi nào đau bụng kinh không còn là đau sinh lý thông thường?
Có những trường hợp đau bụng kinh không chỉ là phản ứng sinh lý của chu kỳ, mà có thể liên quan đến bệnh lý như lạc nội mạc tử cung, u xơ tử cung, viêm vùng chậu hoặc các vấn đề phụ khoa khác.
Chị em nên đi khám nếu đau dữ dội, đau đến mức phải nghỉ học hoặc nghỉ làm, đau ngày càng nặng theo thời gian, ra máu quá nhiều, choáng, sốt, khí hư bất thường, đau khi gần gũi hoặc đau cả ngoài kỳ kinh. Cleveland Clinic khuyến nghị nên liên hệ bác sĩ nếu đau bụng kinh khiến bạn không thể thực hiện các hoạt động thường ngày, vì đau nhiều đến mức phải nghỉ học hoặc nghỉ làm có thể là dấu hiệu cần được điều trị.
Đau bụng kinh là chuyện phổ biến, nhưng đau quá mức không nên bị xem là điều phụ nữ bắt buộc phải chịu. Cơ thể có thể đang gửi tín hiệu rằng cần được kiểm tra kỹ hơn.
Phụ nữ nên làm gì khi đau bụng kinh thường xuyên?
Nếu đau bụng kinh nhẹ, chị em có thể theo dõi chu kỳ, nghỉ ngơi hợp lý, giữ ấm vùng bụng, ngủ đủ, ăn uống cân bằng và hạn chế để cơ thể quá căng thẳng trong những ngày đầu kỳ. Việc vận động nhẹ nhàng, uống đủ nước và chăm sóc sức khỏe tổng thể cũng có thể giúp cơ thể dễ chịu hơn.
Tuy nhiên, nếu đau nhiều, đau lặp lại hằng tháng, đau ảnh hưởng học tập, công việc hoặc sinh hoạt, chị em không nên tự dùng thuốc kéo dài mà không thăm khám. Việc kiểm tra phụ khoa giúp bác sĩ đánh giá đau bụng kinh là nguyên phát hay có liên quan đến bệnh lý khác.
Hiểu đúng cơ thể không làm cơn đau biến mất ngay lập tức, nhưng giúp phụ nữ biết khi nào là phản ứng sinh lý bình thường, khi nào cần đi khám, và quan trọng hơn là ngừng tự trách mình vì một cơn đau vốn có cơ chế sinh học rất rõ ràng.
Tư vấn sức khỏe phụ nữ cùng BS Thắng Lê
Đau bụng kinh không phải lúc nào cũng đáng lo, nhưng cũng không nên bị xem nhẹ. Nếu chị em thường xuyên đau bụng dữ dội khi đến tháng, đau lan xuống lưng hoặc đùi, buồn nôn, mệt rũ, ra máu bất thường, khí hư lạ hoặc đau cả ngoài kỳ kinh, hãy chủ động thăm khám để được đánh giá đúng nguyên nhân.
Tại Dr Thắng Lê, khách hàng được bác sĩ trực tiếp lắng nghe, tư vấn kín đáo và định hướng chăm sóc phù hợp với từng tình trạng. Phụ nữ không cần phải chịu đựng cơn đau một mình. Hiểu đúng cơ thể là bước đầu tiên để chăm sóc bản thân tốt hơn.
THẨM MỸ DR THẮNG LÊ – BV HÀ THÀNH
Fanpage: https://www.facebook.com/Bsthangle.pttm/
Youtube: https://www.youtube.com/@bsthangle_pttm
Fb bác sĩ: https://www.facebook.com/lethang.bacsi/
